Cum libro

Sully Prudhomme a. Rene Sully-Prudhomme (1839-1907)
Francja

"za twórczość poetycką będącą dowodem wzniosłego idealizmu, artystycznej doskonałości i rzadkiego połączenia zalet serca i intelektu"

Decyzja o przyznaniu pierwszej w historii Nagrody Nobla w dziedzinie literatury wzbudziła liczne dyskusje, gdyż jej laureat zarzucił pisanie trzynaście lat wcześniej. Dziś utwory poetyckie Sully-Prudhomme'a nie są szczególnie znane ani w kraju rodzinnym pisarza, ani za granicą. Dotyczy to zarówno wczesnych, silnie lirycznych dzieł noblisty, nacechowanych melancholijnym spojrzeniem na świat, jak i późniejszych tomików, gdzie pojawiła się chłodna bezosobowość charakterystyczna dla parnasizmu*, kierunku literackiego, będącego francuską odpowiedzią na przesadnie emocjonalny i subiektywny romantyzm. Do najwybitniejszych przedstawicieli parnasu należeli poza Prudhomme'm: Leconte de Lisle, Théodore de Banville, François Coppée i Paul Verlaine.

(...) [Prudhomme] odnajduje dowody na istnienie nadprzyrodzonego przeznaczenia człowieka w wymiarze moralnym, w głosie sumienia i we wzniosłych, niezaprzeczalnych nakazach obowiązku.
<C. D. af Wirsén, ówczesny Permanentny Sekretarz Akademii Szwedzkiej>

René François Armand Sully-Prudhomme urodził się w Paryżu. Jego rodzice wzięli ślub dopiero dziesięć lat po zaręczynach, ponieważ pragnęli wpierw zapewnić sobie i potomkom zabezpieczenie materialne. Ojciec René, sklepikarz, zmarł, gdy syn miał zaledwie dwa lata. Po utracie męża pani Prudhomme przeprowadziła się do wuja i właśnie tam przyszło dorastać przyszłemu poecie. To René dodał do swego nazwiska człon "Sully", pragnąc uczcić pamięć ojca, którego tak właśnie nazywano.

W szkole Prudhomme'a interesowała zarówno literatura klasyczna jak i matematyka. Zawodowo postanowił związać się z tą drugą i rozpoczął studia inżynieryjne na politechnice. Choroba oka zmusiła go do przerwania nauki. Myślał o wstąpieniu do zakonu dominikańskiego, lecz po opuszczeniu szkoły - Lycée Bonaparte - zatrudnił się w przemyśle, w zakładach Schneider-Creuzot. Praca tam nie przypadła mu do gustu i bez większego przekonania zdecydował się na kontynuowanie studiów, tym razem na wydziale prawa. W latach sześćdziesiątych dziewiętnastego wieku pracował w kancelarii notarialnej.

Zawód miłosny sprawił, że Sully-Prudhomme pozostał przez resztę życia kawalerem. Skłonił go również do wieczornego czytania traktatów filozoficznych i pisania wierszy. W tym czasie pisarz przyłączył się do prominentnego towarzystwa studenckiego "Conference La Bruvére". Pozytywne przyjęcie, z jakim spotkały się tam jego juwinalia, zachęciły go do dalszego uprawiania liryki. Młodym pisarzem zajął się poeta Leconte de Lisle, choć zauważył on, że jego protegowany miast być wiernym parnasizmowi i ideałom klasycznej elegancji, woli odmalowywać na papierze własne uczucia. Pierwszą książkę Sully-Prudhomme'a, "Stance i poematy" ("Stances et Poémes"), opublikowano w 1865 r., gdy autor miał 26 lat. Środowisko pochwaliło zbiór zbolałych wierszy, a Sainte-Beuve napisał korzystną recenzję. W ten sposób renoma przyszłego noblisty została ugruntowana. W "Stancach i poematach" znalazł się najbardziej znany ze wszystkich wierszy Sully-Prudhomme'a, "Pęknięta waza":

"Le vase ou muert cette vervaine
D'un coupe d'éventail fut felé;
Le coup dut l'effleurer a peine,
Aucun bruit ne l'a révélé."

Gdy w 1866 r. wydano antologię "Le Parnasse contemporain" - od której parnasizm wziął swoją nazwę - pod niektórymi z zawartych w niej utworów widniało nazwisko Prudhomme'a. Wkrótce powstały nowe tomiki pisarza: "Les écurias d'augias" w 1866 r., "Włoski notatnik" w latach 1866-68 ("Croquis Italens") i "Osamotnienia" w 1869 r. ("Les Solitudes").

Sully-Prudhomme stał się z czasem zwolennikiem klasycznych standardów elegancji w poezji; połączył szacunek parnasu dla formalnej perfekcji z zainteresowaniami naukowymi. Rzymski poeta i filozof Lukrecjusz (zmarły w 55 r. p.n.e.) głęboko wpłynął na osobowość pisarza, który opublikował wierszowane tłumaczenie pierwszego tomu "O naturze rzeczy" ("De Rerum Natura") autorstwa swego mentora i opatrzył je przedmową. W swym moralizatorskim dziele Lukrecjusz poparł doktryny epikurejskie mówiąc, że "człowiek winien wieść swe życie wedle szczerych zasad; największym bogactwem człowieka jest żyć odrobiną z zadowoleniem, albowiem odrobiny nigdy nie brakuje". Później Sully-Prudhomme skupił się na wyrażaniu własnych myśli filozoficznych - czasem trudnych do zrozumienia - poprzez poezję. Sprawiło to, iż niekiedy wykorzystywał metafory w dydaktycznej manierze, wyjaśniając znaczenie swych symboli i nie pozwalając czytelnikowi na samodzielną interpretację.

Po wybuchu wojny francusko-pruskiej w 1870 r. Sully-Prudhomme zaciągnął się do wojska i napisał "Wrażenia z wojny" ("Impressions de la guerre"). W tym samym roku przeżył wielką tragedię - matka, wuj i ciotka pisarza zmarli, a on sam doznał wylewu, który niemalże spowodował całkowity paraliż nóg. Później w latach siedemdziesiątych pojawiły się dwa nowe zbiory wierszy Prudhomme'a: "Daremne czułości" w 1875 r. ("Les Vaines Tendresses") i "Sprawiedliwość" w 1878 r. ("La Justice"). Utwór "Le Zénith", wydany w "Revue des deux mondes", opisywał śmiertelny wypadek trzech baloniarzy. Od 1881 r. aż po swą śmierć w 1907 r. należał do Akademii Francuskiej.

Nie był ani samozwańczym mesjaszem jak Wiktor Hugo, ani nihilistą jak Leconte de Lisle. Podniósł poezję z ciemności, w jaką trafiła za sprawą pozytywistycznego pesymizmu i w zgodzie z własnymi przekonaniami nauczał, że droga do szczęścia wiedzie przez ból, poświęcenie i braterską miłość.
<Jean-Albert Béde: "Columbia Dictionary of Modern European Literature", 1980>

Ostatnim wielkim poematem Sully-Prudhomme'a był liczący 4000 wersów utwór epiczny "Szczęście" ("Le Bonheur"). Wydany w 1888 r., opisuje faustowskie poszukiwania miłości oraz wiedzy i stanowi ambitną próbę stworzenia liryku naukowo-filozoficznego. Właśnie filozofii - filozofii poezji - poświęcił francuski pisarz resztę swej kariery. W "Le testamente poétique" (1900) Sully-Prudhomme wyraził swoje zarzuty względem uprawiania swobodnej poezji i prac symbolistów. "Prawdziwa Religia według Pascala" z 1905 r. ("La Vraie Religion selon Pascal") opowiada zaś o poglądach Blaise'a Pascala na chrześcijaństwo, a w "La psychologie de libre arbitre" z 1906 r. Prudhomme stwierdził autorytatywnie, iż pojęcie wolnej woli posiada obiektywne podstawy w naturze i dlatego musi być słuszne.

Niedowład poważnie utrudnił ostatnie lata życia noblisty. René Sully-Prudhomme zmarł 7. września 1907 r. w swej wilii w Châtenay-Malabry pod Paryżem. Pieniądze z Nagrody Nobla przekazał francuskiemu stowarzyszeniu pisarzy, by pomóc początkującym poetom w wydaniu ich pierwszej książki. Opublikowane pośmiertnie w 1908 r. "Épaves" ("Szczątki") są zbiorem najsłynniejszych wierszy pisarza, a zebrane dzieła Prudhomme'a ukazały się drukiem w pięciu tomach jeszcze przed jego zgonem, w latach 1900-01.

Wybrane utwory (za www.kirjasto.sci.fi/prudhomm.htm):
- "Stances et poémes", 1865 ["Stance i poematy"]; zawierają najbardziej znany wiersz "Le vase brisé" ["Pęknięta waza"]
- "Les épreuves", 1866 ["Procesy"]
- "Les écuries d'augias", 1866
- "Croquis italiens", 1866-68 ["Dziennik Włoski"]
- "Les solitudes", 1869 ["Osamotnienia"]
- "Impressions de la guerre", 1870 ["Wrażenia z wojny']
- "Les vaines tendresses", 1875 ["Daremne czułości"]
- "La justice", 1878 ["Sprawiedliwość"]
- "Le bonheur", 1888 ["Szczęście"]
- "Zagadnienia dobra, wolności i nieśmiertelności", 1891
- "Le testament poétique", 1900 ["Testament poetycki"]
- "Le vraie religion selon Pascal", 1905 ["Prawdziwa religia według Pascala"]
- "Psychologie du libre arbitaire", 1906 ["Psychologia wolnej woli"]
- "Épaves", 1908 ["Szczątki"]
- "Euvres" w ośmiu tomach (1888-1908)
- "Journal intime" (1922)

Opracowano na podstawie:
- www.nobel.se
- "Nobel Lectures, Literature 1901-1967", wydawca Horst Frenz, Elsevier Publishing Company, Amsterdam, 1969
- www.kirjasto.sci.fi/prudhomm.htm

Bibliografia (za www.kirjasto.sci.fi/prudhomm.htm):
- "Studies in Literature", E. Dowden, 1892
- "Entretiens avec Sully-Prudhomme", E. Champion, 1900
- "La Philosophie de M. Sully-Prudhomme", C. Hémon, 1907
- "Sully-Prudhomme", E. Zyromsky, 1907
- "Parisian Portraits", F. Grierson, 1913
- "On Life and Letters", A. France, 1922
- "Punch and Judy and Other Essays", M. Baring, 1924
- "Sully Prudhomme, poete sentimental et poete philosophe", Edmont Esteve, 1925
- "Sully Prudhomme et sa pensée", Pierre Flottes, 1930
- "Nobel Prize Winners", pod red. T. Wasson, 1987

* Parnasiści działali we Francji w drugiej połowie dziewiętnastego wieku, a dokładniej: mniej więcej w latach 1850-1875. Postulowali poezję obiektywistyczną, głosili harmonię oraz kunszt formy i jej wyższość nad treścią, często dążyli do erudycyjnej opisowości. Program estetyczny parnasu wywodzi się z hasła "sztuki dla sztuki".
<Za "Słownikiem wyrazów obcych" pod red. prof. dr Jana Tokarskiego, PWN, 1980>

Prześlij mi swoją opinię o artykule!

Imię/Ksywa
Opinia