Film

Reżyseria: Milos Forman
Występują: Jim Carrey, Danny DeVito, Courtney Love, Paul Giamatti
Produkcja: Pamela Abdy, Danny DeVito, Scott Ferguson (III), Michael Shamberg, Stacey Sher, Bob Zmuda
Kierownictwo produkcji: George Shapiro, Howard West, Michael Hausman,
Muzyka: Peter Buck, Mike Mills, Michael Stipe
Scenariusz: Scott Alexander, Larry Karaszewski
Zdjęcia: Anastas N. Michos

Człowiek na księżycu to ostatni film Milosa Formana, reżysera bardzo znanego, Czecha urodzonego niedaleko Pragi. Jego życie jest bardzo barwne, pełne osobistych dramatów od najmłodszych lat (jego rodzice zginęli w obozie zagłady w czasie wojny), ale jednocześnie przepełnione wielkimi sukcesami. Być może właśnie dlatego tak często Forman sięga po biografie i tematykę biograficzną w swoich filmach.

Forman jest laureatem dwóch nagród Amerykańskiej Akademii Filmowej (czyli Oskarów): za Lot nad kukułczym gniazdem (1975) i Amadeusza (1984). Od 1977 roku posiada obywatelstwo amerykańskie i tam tworzy, mieszkając w Nowym Jorku.

Ostatnie filmy Formana są ściśle związane ze Stanami Zjednoczonymi, opowiadają o problemach charakterystycznych praktycznie wyłącznie dla tego kraju. Jego poprzedni film, Skandalista Larry Flynt, to łamiąca obyczajowe tabu, historia wydawcy pisma erotycznego Hustler. Wzbudziła ona spory rozgłos i liczne dyskusje. Bowiem Forman poruszył w niej bardzo istotny problem granicy wolności słowa. Przez co ta amerykańska historia nabrała szerszego znaczenia. Człowiek na księżycu jest filmem znacznie mniej szokującym, nie niesie też tak uniwersalnych przesłań. Przez co staje się on znacznie mniej interesujący dla europejskiego widza. Film opowiada historię życia amerykańskiego komika Andy'ego Kaufmana. W rolę tą wcielił się Jim Carrey (pamiętna kreacja w Truman Show), obecnie jeden z najpopularniejszych aktorów komediowych. Obraz ten bazuje na tej roli i na tym aktorze, stąd Carrey niewątpliwie wybija się tu na pierwszy plan. Towarzyszkę życia Kaufmana Lynne Margulies gra Courtney Love (spore uznanie zdobyła jej rola ze Skandalisty Larry'ego Flynta, staje się zapewne ulubioną aktorką Formana), która zbudowała bardzo dobrą kreację, jednak pozostaje w cieniu Carrey'a. Agenta Kaufmana, George'a Shapiro (który jest współproducentem filmu Formana), gra Danny DeVito, znany aktor, producent i reżyser.

Komik Andy Kaufman był znany z szokujących występów i ciągłych żartów, czy też oszustw, których ofiarą padała jego publiczność. Popularność zdobył w serialu komediowym pt. Taxi, gdzie grał emigranta nazwiskiem Latka Gravas. Przez serial ten przewinęło się kilku znanych amerykańskich aktorów, łącznie z Dannym DeVito. Film Formana z dużą pieczołowitością odtwarza koleje życia Kaufmana, kreśląc jego poszczególne etapy, od wczesnego dzieciństwa, poprzez występy w klubach nocnych, karierę telewizyjną, szokujące widowiska w Wrestlingu i wreszcie śmierć w wyniku raka.

Dla europejskiego, szczególnie zaś polskiego widza, historia ta jest w dużym stopniu obca. Serial Taxi aż do niedawna nie był u nas znany, podobnie sam Kaufman. Stąd trudno jest polskiemu widzowi zweryfikować historię, którą opowiada Forman - ze względu na to, że nie znamy życia Andy'ego Kaufmana, nie wiemy na ile jest ona prawdziwie przedstawiona. To ścisłe zacieśnienie treści filmu do kręgu amerykańskiego niewątpliwie szkodzi samemu obrazowi, który zupełnie inaczej jest odbierany przez publiczność z USA.

Ze względu natomiast na sam charakter głównego bohatera filmu, widz ciągle zaskakiwany jest kolejnymi żartami Kaufmana. Dużą część filmu zajmują występy tego komika, jako gwiazdy Wrestlingu, gdzie pojedynkuje się tylko z kobietami. Ostatecznie jest to przyczyną konfliktu i walki z jednym z championów tego sportu. Konflikt ten powoduje ogólną niechęć do Kaufmana, padają tam ostre słowa i obelgi. Jednak zaskoczony widz w pewnym momencie odkrywa, że cała awantura była ukartowana przez Kaufmana i jego współpracowników. Takich zdarzeń jest w filmie wiele, stąd widz traci poczucie, co jest prawdziwe, a co jest jedynie żartem bohatera filmu. Ostatecznie nie wiemy nawet, czy śmierć Andy'ego nie była przypadkiem jego kolejnym żartem.

Cały show-business związany z komikami jest w Polsce nieznany. Stąd droga kariery Kaufmana, dosyć standardowa, jak na warunki amerykańskie (od nocnych klubów do roli w serialu komediowym) - nic nam nie mówi. Film niejako odkrywa przed polskim widzem cały ten przemysł, który u nas dopiero raczkuje.

Jak już wspomniałem, film Formana oparty jest na roli Carrey'a. Niestety trudno jest ocenić jego aktorstwo. Carrey gra w Człowieku na księżycu bardzo podobnie, jak w innych swoich filmach. Te same gagi, charakterystyczne dla niego miny, sposoby zachowań. Jako, że Kaufman jest u nas nieznany, trudno jest osądzić na ile Carrey kopiuje zachowania tego komika, a na ile jest po prostu sobą. Jego gra jest przede wszystkim widowiskowa i śmieszna, przez co dominuje nad innymi aktorami. Dramat, jaki jest udziałem umierającego na raka Kaufmana, jest w dużym stopniu odsunięty na plan dalszy przez komediową kreację Carrey'a. Stąd przesłanie tego filmu nieco umyka z oczu widza.

Dla osób zainteresowanych amerykańskim przemysłem rozrywkowym - film będzie niewątpliwie interesujący. Natomiast dla przeciętnego widza jest to po prostu kolejna historia obyczajowa, ani specjalnie wzruszająca, ani też nie skłaniająca specjalnie do refleksji. Fani Jima Carrey'a nie zawiodą się, miłośnicy Milosa Formana pewnie też nie. Dla reszty widzów film może być natomiast nudny.

Ocena: 4/10