Know how

Przedruk artykułu Toksyny z Inkluza nr 34.

Dziękuję bardzo tym wszystkim czytelnikom, którzy dali znak i chociaż słowem skomentowali moje poprzednie artykuły. Internet daje nam tę przewagę nad innymi mediami, że taki kontakt jest możliwy. Zapewniam też wszystkich, że dla piszącego jest on bardzo ważny, gdyż wie on wtedy, że jego słowa nie ulatują w cybernetyczną pustkę. Dziękuję.

CZYM JEST TRUCIZNA

Termin trucizna jest tak samo powszechnie zrozumiały i jasny jak i nieprecyzyjny. Nie można jednoznacznie określić czym trucizna jest. Nie można określić co nią jest a co nie. O tym czy jakaś substancja jest dla organizmu trująca decyduje jej dawka, czyli ilość substancji, jaka się do organizmu dostanie. Ważną rolę odgrywa też droga, jaką związek do organizmu wniknie. Upraszczając sprawę maksymalnie, możemy uznać, że utopienie jest po prostu zatruciem wodą. ;-) Ponadto działanie danej substancji może zależeć od stanu organizmu. Podanie środka obniżającego ciśnienie tętnicze u chorego z poważnym nadciśnieniem może ratować mu życie, jednak taki cudowny lek podany człowiekowi ze znacznym niedociśnieniem stanowi dla niego śmiertelną truciznę.
Umownie terminem trucizna określamy te substancje, które już w niskich dawkach powodują groźne dla życia lub zdrowia skutki.

NIE WSZYSTKO PACHNIE

Gazy kloaczne są mieszaniną substancji lotnych powstałych na skutek rozkładu związków organicznych. Duże ich stężenia mogą występować w szambach, latrynach i kanałach, także na bagnach i kompostach Głównymi ich składnikami są siarkowodór, amoniak, dwutlenek węgla oraz metan zwany gazem błotnym. O ile metan może powodować jedynie zawroty głowy i przejściowe omdlenia, to siarkowodór i amoniak są gazami bardzo toksycznymi. Słabe zatrucia wywołane niższymi stężeniami gazów kloacznych wynikają z podrażnienia błon śluzowych i objawiają się głównie kaszlem i łzawieniem z obrzękiem powiek. Dłuższa ekspozycja może wywoływać objawy psychiczne przypominające stan upojenia alkoholowego.

Poważniejsze zatrucia, w tym także śmiertelne, związane są głównie z toksycznym działaniem siarkowodoru i amoniaku.

Siarkowodór - H2S - może stanowić do 8% gazów kloacznych. W organizmie blokuje żelazo w związkach organicznych, które są odpowiedzialne za oddychanie komórkowe. Powoduje tym samym niejako wewnętrzne uduszenie. Po poważniejszych zatruciach często stwierdzano zaniki pamięci. Duże stężenia siarkowodoru prowadzą do niemalże natychmiastowej śmierci, poprzedzonej utratą przytomności.

Amoniak - NH3 - jest bezbarwnym gazem o charakterystycznym, piekącym zapachu. Pojawiający się silny ból w klatce piersiowej oraz duszność są spowodowane drażniącym działaniem tej substancji. Zatrucie prowadzi także do wielonarządowego przekrwienia tkanek, drobnych krwotoków, utraty ciepłoty ciała i drgawek.

W OPARACH

Chlor jest gazem o barwie zielonkawo-żółtej, łatwo rozpuszczającym się w wodzie i alkoholu. Człowiek ginie niemal natychmiast, kiedy w powietrzu znajduje się od ok. 0,5% objętości chloru. Zatrucie objawia się bólem i uczuciem ucisku w klatce piersiowej, kaszlem, zimnymi potami, osłabieniem tętna.

Brom jest brunatną cieczą wytwarzającą brunatno-czerwone, drażniące pary, których stężenie około 3,5 mg na litr powietrza może powodować silny obrzęk układu oddechowego prowadzący do uduszenia.

Cyjanowodór jest cieczą bezbarwną, lotną, o charakterystycznym zapachu gorzkich migdałów. Sole cyjanowodorowe mają zastosowanie w przemyśle metalurgicznym, chemicznym i galwanoplastyce. Występuje też w migdałach, pestkach brzoskwiń, śliw, moreli, czereśni. Około 60 gorzkich migdałów może już wywoływać objawy zatrucia. Zatrucie objawia się niepokojem, bólami głowy, osłabieniem i wymiotami, po pewnym czasie pojawiają się drgawki, ból w klatce piersiowej, następnie porażenie.

Ozon - O3 - jest gazem o charakterystycznej woni. Stanowi on trójatomową cząsteczkę tlenu powstającą w powietrzu na skutek wyładowań atmosferycznych i promieniowania ultrafioletowego. W świecie fantasy jest on często wyzwalany także pod wpływem magii. Niskie jego stężenia są dla człowieka korzystne, jednak wyższe powodują kaszel, łzawienie i uczucie pieczenia.

W JEDZENIU

Spirytus drzewny - alkohol metylowy - jest produktem suchej destylacji drzewa, używany w produkcji barwników i lakierów. Śmiertelna dawka wynosi kilkadziesiąt gram. Objawy zatrucia występują dopiero po kilku - kilkunastu godzinach, ale mogą pojawić się nawet do trzech dni od spożycia. Spirytus drzewny ma smak i zapach identyczny ze spożywczym i na tej podstawie nie można ich od siebie odróżnić. Zatrucie utrudnia oddychanie, powoduje sinicę, utratę przytomności i zapaść prowadzącą do śmierci poprzedzonej drgawkami. Uratowani często cierpią na wsteczne zaburzenia pamięci oraz znaczne upośledzenie wzroku, niekiedy po pierwotnym polepszeniu prowadzące do ślepoty.

Strychnina jest bardzo gorzką substancją pochodzenia roślinnego, otrzymywaną z Kulczyby (Strychonos nux vomica) zwanej Wronim okiem. Azotan strychniny łatwo rozpuszcza się w wodzie i wspaniale wchłania z błon śluzowych i tkanki podskórnej. Strychnina wzmaga pobudliwość ośrodkowego układu nerwowego, zwalnia tętno, podwyższa ciśnienie krwi, pogłębia i przyspiesza oddech. Obserwuje się wyostrzenie zmysłów, głównie wzroku (poszerzenie pola widzenia i zaostrzenie wzroku), ale także słuchu, smaku i dotyku. Gdy pierwszy raz czytałem ten opis, przyszły mi na myśl wiedźmińskie eliksiry. Trujące dawki powodują tężcowe, bardzo bolesne skurcze wszystkich mięśni i prowadzą do uduszenia przez wstrzymanie ruchów oddechowych. Śmierć następuje w ciągu kilkunastu minut przy zachowanej świadomości. Pierwszymi objawami zatrucia są wymioty, niepokój, sztywnienie mięśni. Trująca dawka to około 1 gram nasion, co stanowi kilka miligramów strychniny.

SZTUCZKI ŁUCZNIKA

Fosfor jest pierwiastkiem, który ze względu na swoją reaktywność nie występuje w przyrodzie w stanie wolnym. Otrzymuje się kilka odmian fosforu : żółty (lub biały), czerwony i czarny. Najbardziej trujący jest fosfor biały, który odznacza się tak ogromną reaktywnością, że na wolnym powietrzu ulega samozapłonowi. Biały fosfor można przechowywać w wodzie, w której się nie rozpuszcza. Jest on jednak dobrze rozpuszczalny w tłuszczach. Zatrucie fosforem prowadzi do uogólnionego zaburzenia metabolizmu i wywołuje uogólnione uszkodzenia narządowe. Objawy zatrucia są niecharakterystyczne: wymioty, bóle głowy i osłabienie.

Kurara jest związkiem pochodzenia roślinnego otrzymywanym z pędów roślin należących do rodziny Strychnos. Jest używana przez tubylców z dorzecza Amazonki do zatruwania strzał. Jej toksyczne działanie nie występuje po podaniu doustnym. Zatrucie kurarą powoduje wiotki paraliż, obejmujący początkowo mięśnie twarzy, następnie kończyn, a na końcu mięśnie oddechowe, co prowadzi do uduszenia. Kurara nie wywołuje zaburzeń świadomości.